โครงการอนุรักษ์ภูมิปัญญาและสมุนไพรท้องถิ่น ตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี
ที่มาและความสำคัญ
ความรู้ที่กำลังหยุดถูกส่งต่อ
ตำบลชากไทยตั้งอยู่ในเขตเชิงเขาและป่าอุดมสมบูรณ์ของภาคตะวันออก ชาวบ้านใช้ความรู้เรื่องสมุนไพรดูแลสุขภาพ ป้องกันและบรรเทาอาการเจ็บป่วย และนำพืชสมุนไพรมาเป็นอาหารและเครื่องดื่มมาอย่างต่อเนื่อง หลายชนิดพบเฉพาะในพื้นที่หรือมีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่น ซึ่งสะท้อนอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชนอย่างชัดเจน
แต่การเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี ทำให้การถ่ายทอดองค์ความรู้จากคนรุ่นเก่าสู่คนรุ่นใหม่ลดน้อยลง ภูมิปัญญาหลายอย่างจึงเสี่ยงต่อการสูญหาย การรวบรวม อนุรักษ์ และเผยแพร่ความรู้เรื่องสมุนไพรพื้นบ้านของชากไทย จึงเป็นภารกิจที่ต้องทำในขณะที่ยังมีผู้รู้ให้ถาม
โครงการนี้ไม่ได้รักษาเพียงพันธุ์พืชหรือองค์ความรู้ดั้งเดิม แต่รักษารากเหง้าทางวัฒนธรรมและความภาคภูมิใจของชุมชน เพื่อให้สมุนไพรพื้นบ้านของตำบลชากไทยยังเป็นมรดกที่ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นได้

วัตถุประสงค์
สิ่งที่โครงการตั้งใจให้เกิดขึ้น
- ๑รวบรวมและจัดทำฐานข้อมูลสมุนไพรท้องถิ่นในตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี
- ๒ส่งเสริมการอนุรักษ์และการปลูกสมุนไพรพื้นบ้านในครัวเรือน โรงเรียน และชุมชน
- ๓ให้ประชาชน เยาวชน และผู้สนใจ มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้สมุนไพรในการดูแลสุขภาพอย่างถูกต้องและปลอดภัย
- ๔ส่งเสริมการนำสมุนไพรท้องถิ่นมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชน สร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้ให้แก่ชุมชน
- ๕เผยแพร่องค์ความรู้และภูมิปัญญาสมุนไพรท้องถิ่นผ่านเว็บไซต์และสื่อออนไลน์ให้เข้าถึงได้อย่างต่อเนื่อง
พื้นที่ดำเนินงาน
สวนสมุนไพรของชุมชน
- ประเทศไทย
- จังหวัดจันทบุรี
- อำเภอเขาคิชฌกูฏ
- ตำบลชากไทย
กิจกรรมสำรวจและสัมภาษณ์เกิดขึ้นในชุมชน การพัฒนาแปลงสมุนไพรอยู่ที่สวนสมุนไพรตำบลชากไทย และการอบรมจัดที่เทศบาลตำบลชากไทย จุดเรียนรู้ระดับพิกัดจะเผยแพร่เมื่อชุมชนอนุญาต

ผลลัพธ์
สิ่งที่เหลืออยู่กับชุมชนหลังโครงการจบ
- ฐานข้อมูลสมุนไพรท้องถิ่น
- 24ชนิด
- ป้ายความรู้ในแปลงสมุนไพร
- 24ป้าย
- การเข้าร่วมกิจกรรมรวม
- 120คน
- ความพึงพอใจโดยรวม
- 4.82/ 5
รวมถึงแหล่งเรียนรู้ที่ได้รับการพัฒนา กิจกรรมถ่ายทอดความรู้และฝึกปฏิบัติ และเว็บไซต์กับสื่อออนไลน์สำหรับเผยแพร่ภูมิปัญญาสมุนไพรท้องถิ่น ซึ่งเป็นพื้นฐานของการอนุรักษ์และต่อยอดในระยะต่อไป
ดูรายละเอียดการทำงานทั้ง 4 ครั้งบรรณานุกรม
แหล่งอ้างอิงของเนื้อหา
- กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2564). ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
- กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2563). บัญชียาจากสมุนไพร. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
- สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. ฐานข้อมูลสมุนไพร.
- องค์การสวนพฤกษศาสตร์. (2567). ฐานข้อมูลพรรณไม้และพืชสมุนไพร.
- ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นจากปราชญ์ชุมชนและผู้รู้ตำบลชากไทย (สัมภาษณ์และรวบรวมข้อมูลภาคสนาม พ.ศ. 2569).