คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี · ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

โครงการ

โครงการอนุรักษ์ภูมิปัญญาและสมุนไพรท้องถิ่น ตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี

โครงการบริการวิชาการที่ทำงานร่วมกับชุมชน เพื่อไม่ให้ความรู้เรื่องสมุนไพรที่คนรุ่นก่อนสะสมไว้หายไปพร้อมกับคนรุ่นนั้น
หน่วยงาน
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
ระยะเวลา
พฤษภาคม – กรกฎาคม พ.ศ. 2569 · ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569
งบประมาณ
50,000 บาท

ที่มาและความสำคัญ

ความรู้ที่กำลังหยุดถูกส่งต่อ

ตำบลชากไทยตั้งอยู่ในเขตเชิงเขาและป่าอุดมสมบูรณ์ของภาคตะวันออก ชาวบ้านใช้ความรู้เรื่องสมุนไพรดูแลสุขภาพ ป้องกันและบรรเทาอาการเจ็บป่วย และนำพืชสมุนไพรมาเป็นอาหารและเครื่องดื่มมาอย่างต่อเนื่อง หลายชนิดพบเฉพาะในพื้นที่หรือมีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่น ซึ่งสะท้อนอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชนอย่างชัดเจน

แต่การเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี ทำให้การถ่ายทอดองค์ความรู้จากคนรุ่นเก่าสู่คนรุ่นใหม่ลดน้อยลง ภูมิปัญญาหลายอย่างจึงเสี่ยงต่อการสูญหาย การรวบรวม อนุรักษ์ และเผยแพร่ความรู้เรื่องสมุนไพรพื้นบ้านของชากไทย จึงเป็นภารกิจที่ต้องทำในขณะที่ยังมีผู้รู้ให้ถาม

โครงการนี้ไม่ได้รักษาเพียงพันธุ์พืชหรือองค์ความรู้ดั้งเดิม แต่รักษารากเหง้าทางวัฒนธรรมและความภาคภูมิใจของชุมชน เพื่อให้สมุนไพรพื้นบ้านของตำบลชากไทยยังเป็นมรดกที่ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นได้

การเรียนรู้สมุนไพรร่วมกับชุมชนตำบลชากไทย
การลงพื้นที่ร่วมกับปราชญ์ชาวบ้านและเครือข่ายชุมชน · 2569

วัตถุประสงค์

สิ่งที่โครงการตั้งใจให้เกิดขึ้น

  1. รวบรวมและจัดทำฐานข้อมูลสมุนไพรท้องถิ่นในตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี
  2. ส่งเสริมการอนุรักษ์และการปลูกสมุนไพรพื้นบ้านในครัวเรือน โรงเรียน และชุมชน
  3. ให้ประชาชน เยาวชน และผู้สนใจ มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้สมุนไพรในการดูแลสุขภาพอย่างถูกต้องและปลอดภัย
  4. ส่งเสริมการนำสมุนไพรท้องถิ่นมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชน สร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้ให้แก่ชุมชน
  5. เผยแพร่องค์ความรู้และภูมิปัญญาสมุนไพรท้องถิ่นผ่านเว็บไซต์และสื่อออนไลน์ให้เข้าถึงได้อย่างต่อเนื่อง

พื้นที่ดำเนินงาน

สวนสมุนไพรของชุมชน

  1. ประเทศไทย
  2. จังหวัดจันทบุรี
  3. อำเภอเขาคิชฌกูฏ
  4. ตำบลชากไทย

กิจกรรมสำรวจและสัมภาษณ์เกิดขึ้นในชุมชน การพัฒนาแปลงสมุนไพรอยู่ที่สวนสมุนไพรตำบลชากไทย และการอบรมจัดที่เทศบาลตำบลชากไทย จุดเรียนรู้ระดับพิกัดจะเผยแพร่เมื่อชุมชนอนุญาต

แผนที่ระดับตำบล ตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรีเปิดใน Google Maps ↗
ทางเดินในสวนสมุนไพรตำบลชากไทย
ทางเดินในสวนสมุนไพรตำบลชากไทย หลังการพัฒนาพื้นที่ในกิจกรรมครั้งที่ 3

ผลลัพธ์

สิ่งที่เหลืออยู่กับชุมชนหลังโครงการจบ

ฐานข้อมูลสมุนไพรท้องถิ่น
24ชนิด
ป้ายความรู้ในแปลงสมุนไพร
24ป้าย
การเข้าร่วมกิจกรรมรวม
120คน
ความพึงพอใจโดยรวม
4.82/ 5

รวมถึงแหล่งเรียนรู้ที่ได้รับการพัฒนา กิจกรรมถ่ายทอดความรู้และฝึกปฏิบัติ และเว็บไซต์กับสื่อออนไลน์สำหรับเผยแพร่ภูมิปัญญาสมุนไพรท้องถิ่น ซึ่งเป็นพื้นฐานของการอนุรักษ์และต่อยอดในระยะต่อไป

ดูรายละเอียดการทำงานทั้ง 4 ครั้ง

บรรณานุกรม

แหล่งอ้างอิงของเนื้อหา

  • กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2564). ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
  • กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2563). บัญชียาจากสมุนไพร. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
  • สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. ฐานข้อมูลสมุนไพร.
  • องค์การสวนพฤกษศาสตร์. (2567). ฐานข้อมูลพรรณไม้และพืชสมุนไพร.
  • ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นจากปราชญ์ชุมชนและผู้รู้ตำบลชากไทย (สัมภาษณ์และรวบรวมข้อมูลภาคสนาม พ.ศ. 2569).

ยุทธศาสตร์ที่ 1 การพัฒนาท้องถิ่นสู่ความยั่งยืน (แผนยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2566–2570)
งบประมาณแผ่นดิน รหัส 110100551