เร่ว

• เร่วเป็นพืชสมุนไพรพื้นเมืองของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบกระจายพันธุ์ในประเทศไทย กัมพูชา ลาว และเวียดนาม ในประเทศไทยพบมากทางภาคตะวันออกและภาคใต้ โดยเฉพาะพื้นที่ป่าดิบชื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์และมีความชื้นสูง
• จังหวัดจันทบุรีถือเป็นแหล่งสำคัญของเร่ว เนื่องจากมีสภาพภูมิประเทศเป็นภูเขาและป่าดิบชื้น เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืชในวงศ์ขิง โดยสามารถพบได้ในพื้นที่ป่าธรรมชาติหรือบริเวณสวนเกษตร รวมถึงพื้นที่ชุมชนที่มีการนำมาปลูกเพื่อใช้ประโยชน์ด้านสมุนไพรและเครื่องเทศ

• เร่วเป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าใต้ดินแตกกอคล้ายขิงและข่า
• ลำต้นเทียมสูงประมาณ 1–3 เมตร
• ใบเป็นใบเดี่ยว รูปหอกหรือรูปขอบขนาน ปลายใบแหลม สีเขียวเข้ม ผิวใบเรียบ กาบใบหุ้มลำต้น
• ช่อดอกออกจากเหง้าใกล้พื้นดิน ดอกสีขาวหรือขาวอมเหลือง มีลวดลายสีม่วงแดงบริเวณกลีบปาก
• ผลเป็นรูปทรงกลมหรือรี เปลือกแข็ง สีน้ำตาล เมื่อแก่ ภายในมีเมล็ดจำนวนมาก มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว

• ใช้เป็นเครื่องเทศในการประกอบอาหาร
• ใช้แต่งกลิ่นอาหารและขนมพื้นบ้าน
• ใช้เป็นส่วนประกอบในยาพื้นบ้าน
• ใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมเครื่องดื่มสมุนไพร
• ปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจในพื้นที่ภาคตะวันออก

ชาวบ้านในพื้นที่ตำบลชากไทยนิยมเก็บผลเร่วจากป่าหรือแหล่งปลูกภายในชุมชน เพื่อนำมาจำหน่ายและใช้เป็นส่วนประกอบของยาพื้นบ้านสำหรับแก้อาการท้องอืด แน่นท้อง และช่วยปรับธาตุในร่างกาย นอกจากนี้ยังมีการนำผลเร่วมาบดหรือคั่วเพื่อให้มีกลิ่นหอมและช่วยให้อาหารมีรสชาติดี ถือเป็นสมุนไพรที่สะท้อนภูมิปัญญาการพึ่งพาสมุนไพรในการดูแลสุขภาพของคนในท้องถิ่น

พบสารสำคัญหลายชนิด เช่น น้ำมันหอมระเหย (essential oil) ฟลาโวนอยด์ (Flavonoids) ฟีนอลิก (Phenolics) และสารเทอร์พีนอยด์ (Terpenoids)

ซึ่งมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และต้านการอักเสบ

เร่วเป็นพืชสมุนไพรและเครื่องเทศที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจของชุมชน ช่วยสร้างรายได้ให้กับครอบครัว พร้อมทั้งอนุรักษ์ทรัพยากรป่าและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

เนื้อหาบนหน้านี้ถอดความจากบัตรข้อมูลฉบับพิมพ์ของโครงการ รายการที่กำกับว่า “รอตรวจสอบ” เป็นแหล่งค้นคว้าที่รวบรวมไว้ชั่วคราวเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญใช้เทียบเคียง ยังไม่ถือเป็นการรับรองสรรพคุณ

• ต้นฉบับโครงการคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569
• รอตรวจสอบผลการค้นงานวิจัย PubMed: Amomum kravanh Pierre ex Gagnep. ↗