เสลดพังพอนตัวผู้

• เสลดพังพอนตัวผู้เป็นพืชสมุนไพรพื้นเมืองของเอเชียเขตร้อน พบกระจายพันธุ์ในประเทศไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม และมาเลเซีย
• สามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนระบายน้ำดี ชอบแสงแดดปานกลางถึงแสงแดดจัด ทนต่อสภาพอากาศร้อนได้ดี นิยมปลูกตามบ้านเรือน สวนสมุนไพร และแหล่งพืชสมุนไพรของชุมชน
• ในด้านชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี นิยมปลูกเป็นสมุนไพรประจำบ้าน และไม้ประดับ เนื่องจากมีดอกสีเหลืองสวยงามและใช้ประโยชน์ทางยาได้หลากหลาย

• เสลดพังพอนตัวผู้เป็นไม้พุ่มขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สูงประมาณ 1–2 เมตร แตกกิ่งก้านหนาแน่น
• ลำต้นและกิ่งมีหนามแหลมตามข้อ ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่แตกต่างจากเสลดพังพอนตัวเมีย
• ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปรีหรือรูปไข่ ปลายใบแหลม ผิวใบเรียบ สีเขียวเข้ม
• ดอกออกเป็นช่อตามปลายกิ่ง ดอกสีเหลืองสด รูปหลอด ปลายแยกเป็นกลีบ
• ผลเป็นฝัก เมื่อแก่จะแตกออกและกระจายเมล็ด

• ปลูกเป็นสมุนไพรประจำบ้าน
• ปลูกเป็นไม้ประดับเนื่องจากดอกสีเหลืองสวยงาม
• ใช้ในด้านยาพื้นบ้าน
• ใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านสมุนไพรในชุมชน
• ปลูกเป็นแนวรั้วธรรมชาติได้ เนื่องจากมีหนาม

ชาวบ้านในตำบลชากไทยนิยมใช้เสลดพังพอนตัวผู้ เป็นสมุนไพรสำหรับรักษาพิษแมลงสัตว์กัดต่อย โดยเฉพาะ ในพื้นที่สวนผลไม้และพื้นที่เกษตรกรรมที่มีโอกาส สัมผัสแมลงมีพิษสูงเสมอ เมื่อเกิดอาการบวมแดง หรือปวดจากแมลงกัดต่อย จะนำใบสดมาตำพอก บริเวณที่มีอาการ นอกจากนี้ยังใช้ร่วมกับสมุนไพร ชนิดอื่นในด้านยาพื้นบ้านเพื่อบรรเทาอาการปวดเมื่อย และฟื้นฟูร่างกาย

• Flavonoids
• Iridoid Glycosides
• Tannins
• สารประกอบฟีนอลิก (Phenolic compounds)

เสลดพังพอนตัวผู้เป็นสมุนไพรที่มีบทบาทสำคัญในภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านไทย โดยเฉพาะการใช้รักษาอาการพิษแมลงกัดต่อยและการอักเสบ แม้จะมีการใช้แพร่หลาย มานาน แต่ยังคงเป็นพืชสมุนไพรที่มีคุณค่าและได้รับการอนุรักษ์ในสวนสมุนไพร ชุมชนทั่วประเทศ

เนื้อหาบนหน้านี้ถอดความจากบัตรข้อมูลฉบับพิมพ์ของโครงการ รายการที่กำกับว่า “รอตรวจสอบ” เป็นแหล่งค้นคว้าที่รวบรวมไว้ชั่วคราวเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญใช้เทียบเคียง ยังไม่ถือเป็นการรับรองสรรพคุณ

• ต้นฉบับโครงการคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569
• รอตรวจสอบผลการค้นงานวิจัย PubMed: Barleria lupulina Lindl. ↗