ชะมวง

• ชะมวงเป็นไม้ยืนต้นพื้นเมืองของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบกระจายพันธุ์ในประเทศไทย เมียนมา ลาว กัมพูชา และมาเลเซีย ในประเทศไทยพบมากในภาคตะวันออกและภาคใต้ โดยเฉพาะจังหวัดจันทบุรี ตราด ระยอง และพื้นที่ป่าดิบชื้นใกล้แนวเทือกเขา
• ชะมวงเจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่ที่มีความชื้นสูง ดินร่วนอุดมสมบูรณ์ และมีน้ำฝนเพียงพอตลอดปี มักพบในป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง และพื้นที่สวนผลไม้ของชาวบ้าน ในตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี ชะมวงถือเป็นพืชพื้นถิ่นที่มีความผูกพันกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมอาหารของชุมชนมาอย่างยาวนาน

• ชะมวงเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูงประมาณ 10–25 เมตร ลำต้นตั้งตรง เปลือกสีน้ำตาลเข้มหรือสีน้ำตาลอมเทา
• ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปรีหรือรูปไข่แกมขอบขนาน ปลายใบแหลม ผิวใบเรียบเป็นมัน ใบอ่อนมีสีแดงหรือสีชมพูอมแดง เมื่อแก่เปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้ม
• ดอกออกเป็นช่อขนาดเล็กบริเวณซอกใบหรือปลายกิ่ง มีสีเหลืองอ่อน
• ผลมีลักษณะกลมหรือเป็นกลีบ เมื่อสุกมีสีเหลืองอมส้ม ภายในมีเมล็ดหลายเมล็ด รสเปรี้ยว

• ใบอ่อนใช้ประกอบอาหารพื้นบ้าน
• เป็นวัตถุดิบสำคัญของเมนู “หมูชะมวง”
• ใช้ปรุง ต้ม แกง หรือทำเครื่องแกงรสเปรี้ยว
• ปลูกเป็นไม้ให้ร่มเงาในสวนและบริเวณบ้าน
• ผลสามารถรับประทานได้หรือแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อาหาร

ชะมวงเป็นพืชพื้นถิ่นที่ปรากฏอยู่ทางวัฒนธรรมอาหารของชุมชนภาคตะวันออก โดยเฉพาะจังหวัดจันทบุรี ชาวบ้านนิยมนำใบอ่อนมาปรุงอาหารพื้นบ้าน เช่น หมูชะมวง ซึ่งเป็นเมนูที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน นอกจากนี้ยังมีการใช้ใบและรากในตำรับยาพื้นบ้านเพื่อบรรเทาอาการไข้และดูแลสุขภาพเบื้องต้น สะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างคุ้มค่าและยั่งยืน

• Xanthones
• Flavonoids
• Phenolic Compounds

ชะมวงเป็นพืชอาหาร สมุนไพร และพืชวัฒนธรรมที่มีคุณค่าต่อชุมชนตำบลชากไทย เชื่อมโยงวิถีชีวิต การเกษตร และอาหารพื้นบ้านของภาคตะวันออก ช่วยสร้างรายได้ และรักษาเอกลักษณ์ของท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

เนื้อหาบนหน้านี้ถอดความจากบัตรข้อมูลฉบับพิมพ์ของโครงการ รายการที่กำกับว่า “รอตรวจสอบ” เป็นแหล่งค้นคว้าที่รวบรวมไว้ชั่วคราวเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญใช้เทียบเคียง ยังไม่ถือเป็นการรับรองสรรพคุณ

• ต้นฉบับโครงการคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569
• รอตรวจสอบผลการค้นงานวิจัย PubMed: Garcinia cowa Roxb. ex Choisy ↗