คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี · ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

ชท ๐๗

สาบเสือ

Chromolaena odorata (L.) R.M. King & H. Rob.

ชื่อท้องถิ่น
หญ้าดงร้าง · หญ้าสาบเสือ · หมาหลง (บางพื้นที่)
ชื่อสามัญ
Siam Weed · Christmas Bush
วงศ์
Asteraceae วงศ์ทานตะวัน
ส่วนที่ใช้
ใบสด ทั้งต้น และราก
สาบเสือ — ภาพจากคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย
ภาพประกอบจากคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569

นิเวศวิทยาและการแพร่กระจาย

  • สาบเสือเป็นพืชพื้นเมืองของทวีปอเมริกากลางและอเมริกาใต้ แต่ได้แพร่กระจายเข้าสู่เขตร้อนทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทย จนกลายเป็นพืชที่พบได้ทั่วไปในทุกภูมิภาค
  • สามารถเจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่โล่งที่มีแสงแดดจัด พบมากตามริมถนน พื้นที่รกร้าง สวนผลไม้ พื้นที่เกษตรกรรม และชายป่า ในตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี มักพบขึ้นเองตามริมเขา หรือบริเวณสวนผลไม้และพุ่มของป่า
  • สาบเสือเป็นพืชที่เติบโตเร็ว ทนแล้ง และสามารถขยายพันธุ์ได้ดีด้วยเมล็ดที่ปลิวไปตามลม

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

  • สาบเสือเป็นไม้พุ่มอายุหลายปี สูงประมาณ 1–3 เมตร แตกกิ่งก้านจำนวนมาก
  • ลำต้นตั้งตรง มีขนอ่อนปกคลุม
  • ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปสามเหลี่ยมหรือรูปไข่ ปลายใบแหลม ขอบใบหยัก เมื่อขยี้ใบจะมีกลิ่นฉุนเฉพาะตัวคล้ายกลิ่นสาบสัตว์ ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ “สาบเสือ”
  • ดอกออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง สีขาวหรือม่วงอ่อน ดอกขนาดเล็กจำนวนมากรวมกันเป็นกระจุก
  • ผลเป็นผลแห้งขนาดเล็ก มีขนสีขาวช่วยให้ปลิวไปตามลมเพื่อการกระจายพันธุ์

การใช้ประโยชน์

  • ใช้เป็นสมุนไพรห้ามเลือด
  • ใช้รักษาแผลสดและแผลถลอก
  • ใช้เป็นพืชคลุมดินในบางพื้นที่
  • ใช้เป็นแหล่งอาหารของผึ้งและแมลงผสมเกสร

สรรพคุณทางยา

  • ช่วยห้ามเลือด
  • ช่วยสมานแผล
  • ลดการอักเสบ
  • บรรเทาอาการฟกช้ำ
  • ช่วยลดอาการบวม
  • บรรเทาอาการแมลงสัตว์กัดต่อย
  • ใช้รักษาแผลถลอกและแผลสด
  • มีฤทธิ์ต้านเชื้อจุลชีพบางชนิด

วิธีใช้

ใช้ภายนอก

นำใบสดล้างสะอาด ขยี้หรือตำให้ละเอียด แล้วพอกบริเวณบาดแผลสดหรือแผลถลอก เพื่อช่วยห้ามเลือดและสมานแผล

ใช้ภายใน

บางตำรับใช้ชงหรือรากต้มดื่ม เพื่อบรรเทาอาการไข้และอาการอักเสบ แต่ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของผู้มีความรู้ด้านสมุนไพร

ภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย

ชาวบ้านในตำบลชากไทย รู้จักสาบเสือเป็นอย่างดีในฐานะ “ยาห้ามเลือดประจำบ้าน” โดยเฉพาะเมื่อเกิดบาดแผลจากการทำสวนผลไม้หรือทำไร่ ชาวบ้านจะเก็บใบสาบเสือสดมาขยี้หรือขยำให้มีน้ำออก แล้วนำไปโปะบริเวณบาดแผล เพื่อช่วยห้ามเลือดและลดการอักเสบ ถือเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านที่ยังคงได้รับการถ่ายทอดและใช้ประโยชน์อย่างต่อเนื่องจนปัจจุบัน

สารสำคัญทางพฤกษเคมี

  • Flavonoids
  • Tannins
  • Essential Oils
  • สารประกอบฟีนอลิก

ความสำคัญ

สาบเสือเป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่มีชื่อเสียงมากด้านการห้ามเลือดและรักษาแผลสด ได้รับการยอมรับในท้องถิ่นว่ามีฤทธิ์ในการสมานแผลและต้านเชื้อจุลชีพ ปัจจุบันยังคงเป็นพืชสมุนไพรที่พบได้ง่ายและมีคุณค่าต่อการดูแลสุขภาพเบื้องต้นของชุมชน

สาบเสือ เป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่มีคุณค่าทางการแพทย์แผนไทย โดยเฉพาะการห้ามเลือดและสมานแผล ช่วยลดการอักเสบและบรรเทาอาการปวดเมื่อย ใช้ประโยชน์ได้ง่ายและพบได้ทั่วไปในชุมชน