ขลู่

• ขลู่เป็นพืชพื้นเมืองของเขตร้อนในเอเชีย แอฟริกา และออสเตรเลีย พบได้ทั่วไปในประเทศไทย โดยเฉพาะบริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำ ริมคลอง ริมแม่น้ำ พื้นที่ชายฝั่งทะเล และดินเค็ม
• พืชชนิดนี้สามารถปรับตัวได้ดีในสภาพแวดล้อมที่หลากหลาย ทนต่อน้ำท่วมขังและดินเค็มได้ดี จึงพบได้ทั้งในพื้นที่ภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคใต้
• ในตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี มีการปลูกขลู่ในสวนสมุนไพรและแหล่งเรียนรู้ของชุมชน รวมถึงพบขึ้นตามธรรมชาติในพื้นที่ชุ่มชื้น

• ขลู่เป็นไม้พุ่มขนาดกลาง สูงประมาณ 1–3 เมตร
• แตกกิ่งก้านจำนวนมาก
• ลำต้นสีเขียวอมเทา เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล
• ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปรีหรือรูปใบหอก ขอบใบหยักเล็กน้อย ผิวใบด้านบนค่อนข้างเกลี้ยง เมื่อขยี้จะมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
• ดอกออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง ดอกขนาดเล็ก สีม่วงอ่อน สีชมพู หรือสีขาวอมม่วง
• ผลเป็นผลแห้งขนาดเล็ก มีขนสีขาวช่วยในการกระจายพันธุ์ตามลม

• ใช้เป็นสมุนไพรประจำบ้าน
• ใช้ชงเป็นชาสมุนไพร
• ใช้ประกอบตำรับยาไทย
• ปลูกเป็นไม้ประดับและไม้ฟื้นฟูระบบนิเวศ
• ใช้เป็นพืชอนุรักษ์ดินและแหล่งอาหารของแมลงผสมเกสร

ชาวบ้านในตำบลชากไทยนิยมนำใบขลู่ตากแห้งชงเป็นชาสมุนไพรสำหรับดื่มบำรุงสุขภาพ โดยเชื่อว่าช่วยขับปัสสาวะ ลดอาการบวมน้ำ และช่วยให้ร่างกายสดชื่น นอกจากนี้ยังมีการนำขลู่มาใช้ในตำรับยาพื้นบ้านสำหรับผู้ที่มีอาการปวดข้อ ปวดเมื่อย และอาการจากการทำงานหนักในสวนผลไม้ จึงเป็นยาสมุนไพรหลักของคนในพื้นที่

• Flavonoids
• Terpenoids
• Caffeoylquinic acids
• Tannins
• น้ำมันหอมระเหย (Essential Oils)

ขลู่เป็นสมุนไพรที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในตำรับยาแผนไทย โดยเฉพาะด้านการขับปัสสาวะและบรรเทาอาการบวมน้ำ ปัจจุบันมีการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ชาสมุนไพรและผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ได้รับความนิยมทั้งในระดับชุมชนและเชิงพาณิชย์

เนื้อหาบนหน้านี้ถอดความจากบัตรข้อมูลฉบับพิมพ์ของโครงการ รายการที่กำกับว่า “รอตรวจสอบ” เป็นแหล่งค้นคว้าที่รวบรวมไว้ชั่วคราวเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญใช้เทียบเคียง ยังไม่ถือเป็นการรับรองสรรพคุณ

• ต้นฉบับโครงการคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569
• รอตรวจสอบผลการค้นงานวิจัย PubMed: Pluchea indica (L.) Less. ↗