นิเวศวิทยาและการแพร่กระจาย
- หนุมานประสานกายเป็นพืชสมุนไพรพื้นเมืองของประเทศไทยและประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบได้ในป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง และป่าเบญจพรรณ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีความชื้นสูงและมีร่มเงาจากไม้ใหญ่
- ในประเทศไทยพบกระจายอยู่หลายภูมิภาค โดยเฉพาะภาคตะวันออก ภาคกลาง และภาคใต้ สามารถพบได้ในพื้นที่ธรรมชาติและสวนป่าพรรณของชุมชน พื้นที่ตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี ซึ่งมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืชชนิดนี้
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- หนุมานประสานกายเป็นไม้พุ่มรอเลื้อยหรือไม้พุ่มขนาดเล็ก สูงประมาณ 1–3 เมตร แตกกิ่งก้านจำนวนมาก
- ใบเป็นใบประกอบแบบนิ้วมือ มีใบย่อย 3–7 ใบ เรียงแผ่ออกจากจุดเดียวกัน ลักษณะคล้ายฝ่ามือ ใบสีเขียวเข้ม ผิวใบเรียบเป็นมัน
- ดอกออกเป็นช่อที่ปลายกิ่งหรือช่อกระจุก ร่มสีขาว มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ
- ผลมีขนาดเล็ก รูปทรงกลม เมื่อสุกมีสีม่วงดำ
การใช้ประโยชน์
- ปลูกเป็นสมุนไพรประจำบ้าน
- ใช้เป็นไม้ประดับในสวนสมุนไพร
- ใช้ประกอบตำรับยาพื้นบ้าน
- ใช้เป็นพืชเรียนรู้ในแหล่งเรียนรู้ชุมชน
- เป็นพืชที่มีคุณค่าทางภูมิปัญญาไทย
สรรพคุณทางยา
- ช่วยระบายเส้น
- บรรเทาอาการอักเสบจากแมลงสัตว์กัดต่อย
- ช่วยลดอาการบวม
- แก้พิษไข้และขับเลือด
- บรรเทาอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
- ช่วยขับลม
- ใช้ดูแลอาการผื่นคันและโรคผิวหนังบางชนิด
วิธีใช้
ชาสมุนไพร
นำใบสดล้างสะอาด ตำพอแหลก พอกบริเวณแผล ฟกช้ำ หรือแมลงสัตว์กัดต่อย
ตำรับยา
รากหรือทั้งต้นใช้ต้มดื่ม ตามตำรับยาพื้นบ้านเพื่อบรรเทาอาการปวดเมื่อยและขับลม
ภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย
ชาวบ้านในตำบลชากไทยนิยมนำหนุมานประสานกายไว้บริเวณบ้านและสวนสมุนไพร เนื่องจากเชื่อว่าเป็นสมุนไพรที่ช่วยรักษาอาการปวดเมื่อยและเส้นเอ็น โดยเฉพาะแผลสด และอาการฟกช้ำจากการทำงานในสวนผลไม้ ในอดีตมักนำมาตำพอกแผลหรือมาผสมต้มดื่มเพื่อช่วยขับเป็นสมุนไพรใกล้ตัวที่มีบทบาทสำคัญในวิถีชีวิตชนบทของภาคตะวันออก
สารสำคัญทางพฤกษเคมี
ซึ่งมีรายงานว่ามีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ และช่วยส่งเสริมกระบวนการสมานแผล
ความสำคัญ
หนุมานประสานกายเป็นสมุนไพรที่ได้รับการยอมรับในภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะการใช้รากหรือทั้งต้นในการบรรเทาอาการปวดเมื่อย ขับลม และช่วยเสริมเส้นเอ็นและระบบ และโครงการอนุรักษ์พืชสมุนไพรทั่วประเทศ เนื่องจากเป็นพืชที่ปลูกง่ายและใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย
เถาเอ็นอ่อน เป็นสมุนไพรสำคัญของการแพทย์แผนไทย ช่วยบรรเทาอาการปวดเมื่อย บำรุงเส้นเอ็น กล้ามเนื้อ และข้อต่อ สะท้อนภูมิปัญญาการดูแลสุขภาพของชุมชนตำบลชากไทย จังหวัดจันทบุรี
