มะหวด

• มะหวดเป็นพืชพื้นเมืองของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบกระจายพันธุ์ในประเทศไทย ลาว กัมพูชา เมียนมา และเวียดนาม พบได้ตามป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าเต็งแล้ง และพื้นที่ป่าโปร่งทั่วไป
• ในประเทศไทยพบได้ทุกภาค โดยเฉพาะภาคตะวันออกและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สำหรับจังหวัดจันทบุรีและพื้นที่อำเภอเขาคิชฌกูฏ สามารถพบได้ตามชายป่า สวนผลไม้ และพื้นที่ป่าชุมชนที่ยังคงความอุดมสมบูรณ์
• มะหวดเป็นพืชที่ทนแล้งได้ดี เจริญเติบโตได้ในดินหลายประเภท และสามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดี

• มะหวดเป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สูงประมาณ 5–15 เมตร ลำต้นเปลือกสีน้ำตาลอมแดงหรือสีน้ำตาลเทา แตกกิ่งก้านจำนวนมาก
• ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกชั้นเดียว เรียงสลับ มีใบย่อย 3–6 คู่ รูปไข่หรือรูปไข่กลับ ปลายใบแหลม สีเขียวเข้ม ผิวใบเรียบ
• ดอกออกเป็นช่อขนาดใหญ่บริเวณปลายกิ่งหรือซอกใบ ดอกขนาดเล็ก สีขาวอมเหลือง มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ
• ผลเป็นผลรูปรีหรือรูปไข่ ผลอ่อนสีเขียว เมื่อสุกเปลี่ยนเป็นสีแดงเข้มจนเกือบดำ ภายในมีเมล็ด 1 เมล็ด ผลสุกสามารถรับประทานได้ รสหวานอมเปรี้ยว

• ผลสุกรับประทานเป็นผลไม้พื้นบ้าน
• ใช้แปรรูปเป็นผลไม้หรือผลิตภัณฑ์ชุมชน
• ปลูกเป็นไม้ให้ร่มเงา
• ใช้เป็นพืชอนุรักษ์ในสวนสมุนไพร และแหล่งเรียนรู้
• เป็นแหล่งอาหารของนกและสัตว์ป่า

มะหวดเป็นพืชพื้นเมืองที่ชาวบ้านในภาคตะวันออกรู้จักกันดี โดยในอดีตใช้ “ผลสุก” ผลสุกนิยมเก็บมารับประทานเป็นผลไม้ป่า มีรสหวานอมเปรี้ยว เด็ก ๆ ในชุมชนนิยมเก็บผลจากป่าหรือสวนมารับประทาน นอกจากนี้ยังมีการใช้เปลือกต้นและรากในตำรับยาพื้นบ้านสำหรับบำรุงร่างกายและดูแลระบบทางเดินอาหาร สะท้อนถึงการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรป่าอย่างยั่งยืน ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชน

มีรายงานการพบสารกลุ่มฟลาโวนอยด์ (Flavonoids) สารประกอบฟีนอลิก (Phenolic compounds) และแทนนิน (Tannins) ซึ่งมีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระ และอาจมีส่วนช่วยส่งเสริมสุขภาพระบบทางเดินอาหารจากความเชื่อม

มะหวดเป็นพืชพื้นเมืองที่มีคุณค่าทั้งด้านอาหาร สมุนไพร และความหลากหลายทางชีวภาพ การอนุรักษ์และส่งเสริมการปลูกในชุมชนจะช่วยรักษาพันธุกรรมพืชท้องถิ่นของตำบลชากไทย และจังหวัดจันทบุรีให้คงอยู่ต่อไป

เนื้อหาบนหน้านี้ถอดความจากบัตรข้อมูลฉบับพิมพ์ของโครงการ รายการที่กำกับว่า “รอตรวจสอบ” เป็นแหล่งค้นคว้าที่รวบรวมไว้ชั่วคราวเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญใช้เทียบเคียง ยังไม่ถือเป็นการรับรองสรรพคุณ

• ต้นฉบับโครงการคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569
• รอตรวจสอบผลการค้นงานวิจัย PubMed: Lepisanthes rubiginosa (Roxb.) Leenh. ↗