คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี · ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

ชท ๒๐

ระกำ

Salacca wallichiana (Mart.) Voss

ชื่อท้องถิ่น
ชื่อสามัญ
Thai Salak · Wild Salak
วงศ์
Arecaceae วงศ์ปาล์ม
ส่วนที่ใช้
ผล ราก ใบ และเมล็ด
ระกำ — ภาพจากคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย
ภาพประกอบจากคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569

นิเวศวิทยาและการแพร่กระจาย

  • ระกำเป็นพืชพื้นเมืองของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบกระจายพันธุ์ในประเทศไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย ในประเทศไทยพบมากในภาคตะวันออก โดยเฉพาะจังหวัดจันทบุรี ตราด และระยอง ซึ่งมีสภาพภูมิอากาศร้อนชื้นและมีปริมาณน้ำฝนสูงตลอดปี
  • ระกำเจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่ชุ่มชื้น ดินร่วนปนทราย หรือดินร่วนที่มีอินทรียวัตถุสูง มักพบตามเชิงเขา ป่าดิบชื้น ริมลำธาร และสวนผลไม้ ในตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ สามารถพบระกำได้ทั้งในพื้นที่ธรรมชาติและสวนเกษตรผสมผสานของชุมชน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

  • ระกำเป็นพืชตระกูลปาล์ม แตกกอเป็นพุ่มขนาดใหญ่ ลำต้นสั้นอยู่ใต้ดินหรือเหนือดินเพียงเล็กน้อย
  • ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก เรียงเวียนรอบต้น มีความยาว 3–6 เมตร
  • ก้านใบและกาบใบมีหนามแข็งสีดำปกคลุมทั่ว
  • ดอกออกเป็นช่อบริเวณโคนต้น แยกต้นตัวผู้และต้นตัวเมีย
  • ผลออกเป็นทะลาย ผลรูปไข่หรือรูปรี เปลือกผลมีเกล็ดสีน้ำตาลแดงคล้ายหนังงู เมื่อสุกมีเนื้อสีเหลืองนวล รสเปรี้ยวอมหวาน มีกลิ่นเฉพาะตัว

การใช้ประโยชน์

  • ผลสุกรับประทานสด
  • ใช้แปรรูปเป็นน้ำผลไม้ แยม และผลไม้แช่อิ่ม
  • ใช้ประกอบอาหารพื้นบ้าน เช่น น้ำพริกระกำ หรือแกงระกำ
  • ปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจในสวนผลไม้ภาคตะวันออก
  • ใช้เป็นแนวรั้วธรรมชาติเนื่องจากมีหนามจำนวนมาก

สรรพคุณทางยา

  • ผลสุกช่วยให้ร่างกายสดชื่น
  • ผลมีวิตามินซีและสารต้านอนุมูลอิสระ
  • ช่วยแก้กระหายน้ำ
  • รากใช้ต้มดื่มเป็นยาลดไข้
  • ช่วยบรรเทาอาการท้องเสียในตำรับพื้นบ้าน
  • ช่วยบำรุงร่างกายหลังการเจ็บป่วย

วิธีใช้

ผลสุกรับประทานเป็นอาหาร ส่วนรากใช้ประมาณ 15–30 กรัม ต้มกับน้ำดื่ม ตามตำรับพื้นบ้าน

ภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย

ชาวบ้านในตำบลชากไทยนิยมปลูกระกำร่วมกับไม้ผลเศรษฐกิจอื่น ๆ เช่น ทุเรียน มังคุด และลองกอง โดยผลระกำนำมารับประทานสดและแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชน นอกจากนี้ยังมีการใช้รากและส่วนต่าง ๆ ของต้นตามภูมิปัญญาพื้นบ้านเพื่อบรรเทาอาการไข้และดูแลสุขภาพเบื้องต้น ระกำจึงเป็นทั้งพืชอาหาร พืชเศรษฐกิจ และสมุนไพรที่มีคุณค่าต่อวิถีชีวิตของชุมชนภาคตะวันออก

สารสำคัญทางพฤกษเคมี

    ผลระกำอุดมไปด้วยวิตามินซี ใยอาหาร แคลเซียม ฟอสฟอรัส และสารประกอบฟีนอลิก ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยต้านอนุมูลอิสระ ส่งเสริมระบบภูมิคุ้มกัน และช่วยในการทำงานของระบบทางเดินอาหาร

    ความสำคัญ

    ระกำเป็นทั้งพืชอาหาร พืชเศรษฐกิจ และสมุนไพรที่มีคุณค่าต่อวิถีชีวิตของชุมชนภาคตะวันออก สะท้อนภูมิปัญญาการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืนของชุมชนตำบลชากไทย

    ระกำ เป็นผลไม้พื้นถิ่นและสมุนไพรที่มีคุณค่าทางอาหารสูง อุดมด้วยวิตามินซีและสารต้านอนุมูลอิสระ สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นและวิถีชีวิตของชุมชนตำบลชากไทย จังหวัดจันทบุรี