สำรอง

• สำรองเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ที่พบในป่าดิบชื้นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ ประเทศไทย กัมพูชา ลาว เวียดนาม และมาเลเซีย
• ในประเทศไทยพบมากในภาคตะวันออกและภาคใต้ โดยเฉพาะจังหวัดจันทบุรี ตราด และพื้นที่ป่าดิบชื้นบริเวณเทือกเขาสำคัญต่าง ๆ พืชชนิดนี้ชอบดินร่วนที่มีความชื้นสูง และมีอากาศชื้นตลอดปี
• ในตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี สำรองถือเป็นหนึ่งในพืชป่าที่สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่

• สำรองเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูงประมาณ 20–40 เมตร ลำต้นตรง เปลือกสีน้ำตาลอมเทา
• ใบเป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่ รูปไข่หรือรูปหัวใจ ปลายใบแหลม โคนใบเว้า ขอบใบเรียบ แผ่นใบสีเขียว
• ดอกออกเป็นช่อขนาดเล็ก สีเหลืองอมเขียวหรือสีครีม
• ผลเป็นผลแห้งรูปกระสวย เมื่อแก่จะแตกออก ภายในมีเมล็ดสีดำหรือสีน้ำตาลเข้ม ซึ่งเป็นส่วนที่นิยมนำไปประโยชน์ทางสมุนไพร
• เมล็ดสำรองเมื่อแช่น้ำจะพองตัวและเกิดเมือกใสจำนวนมาก

• ใช้เป็นเครื่องดื่มสมุนไพร
• ใช้ในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม
• ใช้เป็นสมุนไพรบำรุงสุขภาพ
• ใช้เป็นพืชเศรษฐกิจจากป่าชุมชน
• ปลูกเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศ

ชาวบ้านตำบลชากไทยรู้จักสำรองในฐานะสมุนไพรคลายร้อนและช่วยระบบขับถ่าย โดยนิยมเก็บเมล็ดจากต้นที่ขึ้นตามป่าหรือปลูกมาจำหน่ายหรือแปรรูป เมล็ดสำรองในท้องถิ่นมีความสำคัญในเรื่องการใช้เพื่อบรรเทาอาการท้องผูก ถือเป็นภูมิปัญญาการใช้ทรัพยากรป่าที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชนภาคตะวันออก

เมล็ดสำรองประกอบด้วยสารเมือก (Mucilage) ปริมาณสูง รวมถึงใยอาหารชนิดละลายน้ำ (Soluble Fiber) ซึ่งมีคุณสมบัติอุ้มน้ำ เพิ่มปริมาณของอุจจาระ และมีการเคลื่อนไหวของระบบทางเดินอาหาร

สำรองเป็นสมุนไพรที่ใช้รักษาอาการในทางเดินอาหาร และการขับถ่ายมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะนิยมรับประทานและเครื่องดื่มสมุนไพรพื้นบ้าน ปัจจุบันยังคงเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีศักยภาพทั้งด้านสุขภาพ การอนุรักษ์ และการสร้างรายได้ให้แก่ชุมชน

เนื้อหาบนหน้านี้ถอดความจากบัตรข้อมูลฉบับพิมพ์ของโครงการ รายการที่กำกับว่า “รอตรวจสอบ” เป็นแหล่งค้นคว้าที่รวบรวมไว้ชั่วคราวเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญใช้เทียบเคียง ยังไม่ถือเป็นการรับรองสรรพคุณ

• ต้นฉบับโครงการคู่มือสมุนไพรภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลชากไทย พ.ศ. 2569
• รอตรวจสอบผลการค้นงานวิจัย PubMed: Scaphium macropodum (Miq.) Beumée ex K.Heyne ↗